Sự kiện

ĐÀO TẠO TRUYỀN THÔNG: TƯ DUY TỔNG HỢP VÀ BẢN LĨNH VỚI THỜI CUỘC

12/05/2016 10:56

Điểm nổi bật nhất trong hoạt động truyền thông ở Việt Nam khoảng 10 năm trở lại đây là sự phát triển nhanh và ngày càng theo hướng chuyên nghiệp hơn. Tuy nhiên, trong đó cũng còn nhiều vấn đề cần phải bàn. Tham luận này đứng từ góc độ đào tạo nguồn nhân lực truyền thông, chính là nói đến yếu tố con người – trọng tâm của mọi vấn đề.

Bản chất của truyền thông là dòng chảy. Thông tin cần phải được truyền tải liên tục. Với tư cách dòng chảy, truyền thông là sự mở rộng biên độ không ngừng, không có ranh giới. Trong bối cảnh thế giới toàn cầu hóa hiện nay, chúng ta trước tiên phải thừa nhận sự đa dạng, đa chiều của các dòng chảy và phải đặt câu hỏi làm sao để thích ứng một cách linh hoạt và chủ động với một thực tiễn luôn biến động.

 

Hai xu hướng quan trọng, đối lập, nhưng không tách rời của truyền thông trong xã hội mạng lưới hiện nay, đó là (1) dòng chảy của toàn cầu hóa và (2) đấu tranh để có được sự nhận diện bản sắc và căn tính riêng trên bản đồ thế giới.

 

Dòng chảy của toàn cầu hóa có thể hấp thụ những điểm nó đi qua, sáp nhập vào mạng lưới, nhưng ngược lại, cũng có thể gạt bỏ, loại thải khỏi cuộc chơi. Các quốc gia nhỏ lẻ, ngoại vi không nên để rơi vào tình trạng bị gạt ra bên lề, cô lập. Nhưng đồng thời, ngay cả khi ở trong mạng lưới, thách thức số một là thể hiện được bản sắc của mình - không phải tôi tư duy là tôi tồn tại, mà là tôi có bản sắc thì tôi tồn tại. Nếu không sẽ vô tình góp phần vào việc gia tăng sự phụ thuộc.

 

Với tư cách đi sau, nhiều người làm truyền thông ở Việt Nam có xu hướng quá phụ thuộc vào thế giới, góp nhặt, sao chép, rập khuôn. Sự bắt chước không bao giờ được đánh giá cao, trái lại nó chỉ tiết lộ và khẳng định thêm vị trí yếm thế của chúng ta. Điều này tôi đã từng viết trong một bài nghiên cứu về truyền hình thực tế va sự va chạm về văn hóa, trong bối cảnh toàn cầu hiện nay. Những chương trình truyền hình mua bản quyền nước ngoài, một mặt giúp cho chúng ta có cảm giác ta được kết nối vào mạng lưới, bởi vì thế giới họ cũng chơi những trò giống như ta. Nhưng mặt khác, ít người nhìn thấy, sự yếu kém, lạc hậu về những kỹ năng truyền thông và xung khắc về văn hóa Đông - Tây, đã tiết lộ tính chất ngoại vi, yếm thế của nền văn hóa chúng ta khi so sánh với phiên bản gốc của chương trình mà ta mua về. Hơn thế, nó trao cho chúng ta cơ hội nhìn thấy sự yếm thế của mình với thái độ chấp nhận, không tự vấn.

 

Những người làm truyền thông quên mất sự tự vấn về bản sắc, về căn tính riêng. Về lý thuyết mà nói, các quốc gia không có sự đồng đều về trình độ phát triển, hay tính chất hiện đại, văn minh của tổ chức xã hội. Nhưng về mặt văn hóa, quan điểm tiến bộ không được phép so sánh nền văn hóa này thì cao hơn nền văn hóa kia. Chúng ta không được phép tự ti, chạy theo những giá trị trên bề nổi ở bên ngoài, sùng ngoại một cách thái quá.

 

Trong thế giới toàn cầu và trước những dòng chảy truyền thông như thác lũ, cái cần đào tạo cho nhân lực truyền thông, những người đứng ở vị trí đầu trong cuộc cọ xát, va chạm, giao tiếp tất nhiên phải là năng lực ngoại ngữ và nhân sinh quan rộng mở. Tuy nhiên, không nên hiểu máy móc có ngoại ngữ chỉ để giao tiếp, học hỏi bên ngoài. Điều đó là cần thiết. Nhưng điều quan trọng hơn, là để giành sự diễn dịch về chính chúng ta, bằng công cụ ngôn ngữ, bằng công cụ và phương tiện truyền thông mà cả thế giới đều sử dụng.

 

Do đó, người làm truyền thông phải được trang bị kiến thức văn hóa, để có bản lĩnh nhận diện những cái hay, cái mạnh, cũng như cái lạc hậu, hạn chế trong đời sống văn hóa của xã hội mình. Đó không phải là sự hô hào dân tộc chủ nghĩa máy móc, phát huy bản sắc chung chung. Mà đó là cuộc đấu tranh giành ảnh hưởng và quyền chủ động về diễn dịch thế giới. Chúng ta đang nỗ lực học hỏi để hiểu thế giới, những quên mất và không có khả năng hiểu chúng ta. Dẫn đến, chúng ta thua thiệt trong việc diễn dịch thế giới từ góc độ của chính chúng ta. Sự diễn dịch này chính là thể hiện tư tưởng, bản sắc, cá tính riêng, mà ở trên đã nói, là yếu tố sống còn trong thế giới mạng lưới toàn cầu hiện nay.

 

Đó là nói ở tầm vĩ mô, căn tính của một xã hội, của cả một nền văn hóa. Ở mức độ cá nhân, người làm truyền thông trong hoàn cảnh này phải là những người có cá tính, có chính kiến riêng. Điều này đã được nói nhiều trong lĩnh vực đào tạo người làm báo. Nhưng đối với người làm PR, truyền thông nói chung, thực tế việc đào tạo nặng tính kỹ năng hướng nghiệp, thạo việc đã làm hạ thấp vai trò của họ. Vai trò của người làm truyền thông phải là người dẫn dắt, có khả năng định hướng, thuyết phục người khác, tạo cảm hứng và lôi cuốn người khác, và có tầm ảnh hưởng đến cộng đồng. Muốn như vậy họ phải là những người am hiểu sâu sắc nhiều lĩnh vực, có tư duy tổng hợp, bản lĩnh nhìn nhận các vấn đề của thời cuộc đang đặt ra.

 

Lâu nay, có một số cơ sở đào tạo đặt quá nặng tính kỹ thuật. Đành rằng, trong xu hướng chuyên nghiệp hóa, chúng ta phải nắm chắc các phương tiện, các kỹ nghệ của nghề nghiệp. Nhưng có tình trạng lãng phí chất xám, nhân tài khi chúng ta hướng đào tạo những sinh viên trẻ, năng lực, có đầu óc tư duy giỏi trở thành những người thợ thuần túy, cho dù họ có thể thành thạo công việc nhưng trong một phạm vi rất hẹp. Ngay cả trong đội ngũ giảng viên cũng không ít người quan niệm dạy nghề là xong. Điều này không sai, những không đủ, đối với một nghề nghiệp đặc biệt quan trọng của ngành truyền thông. Đó là chưa kể có những giảng viên nhận thức còn sai lệch, kiến thức không chuẩn, dẫn đến những cái sai trong tiếp cận của người học. Lụy vào phương tiện cũng là một sự lệch lạc. Nhiều người chạy theo những cái mới, công nghệ mới mà không ý thức đầy đủ rằng, bất chấp công nghệ có phát triển đến đâu, nội dung vẫn là yếu tố quan trọng hàng đầu, và đó chính là con người - chủ thể của thông điệp nội dung.

 

Sự phân công xã hội trao cho người làm truyền thông vai trò tiên phong tiếp cận cái mới, từ đó mà họ có thể dẫn dắt xã hội. Truyền thông chính là sự kiến tạo xã hội. Xem nhẹ vai trò này, hay thậm chí là hiểu biết hạn chế, góp phần vào sự nhiễu loạn truyền thông, xã hội, cộng đồng không được dẫn dắt, soi sáng một cách lành mạnh.

 

Từ cách đặt vấn đề như vậy, chúng ta phải có chiến lược về đào tạo. Muốn thực thi được vai trò dẫn dắt, người làm truyền thông phải là người có bản lĩnh, cá tính, có chính kiến. Cách giảng dạy và đào tạo cũng phải truy rèn cho họ một sự cọ xát, không ngần ngại bị đánh giá, không e dè trong tranh luận. Đó phải là cách dạy và học theo hướng tương tác, mà cả hai phía thầy và trò cùng hợp tác đi tìm tri thức, và thừa nhận sự dân chủ trong học thuật.

 

Tôi từng nói trên lớp, cách truyền thông tốt nhất cho tổ chức, cho doanh nghiệp của các bạn là không đứng ngoài thời cuộc. Chính kiến của người làm truyền thông là sự quan tâm và thái độ rõ ràng đối với các vấn đề đang nóng hổi mà cộng đồng, và cả xã hội đang quan tâm. Sẽ là phản cảm và thất bại, nếu anh chỉ chăm lo bộ cánh của mình, chỉ làm sao xây dựng hình ảnh của mình đẹp đẽ, sạch sẽ, mà tách rời khỏi những lo toan, trăn trở của một xã hội đầy biến động và nhiều vấn đề con ngổn ngang trên con đường chuyển dịch và phát triển. Song hành với cộng đồng, với người dân chia sẻ những suy nghĩ của họ là cách xây dựng mối quan hệ thiết thực hơn cả, trên một tinh thần tương giao.

 

Tóm lại, tham luận này muốn nhấn mạnh đến sự nhìn nhận nghề nghiệp truyền thông một cách đúng đắn nhất. Truyền thông cần được hiểu như là hoạt động của tư duy, tư tưởng, đó là cả một nghệ thuật. Trong thực thể nền kinh tế, khi các ngành lĩnh vực như những bộ phận cơ thể cấu thành, thì truyền thông được xem như là trí óc và suy nghĩ, có vai trò khớp nối, quyết định để bộ máy được vận hành khỏe mạnh. Bởi thế sự tiếp cận của truyền thông luôn phải vượt lên trước và có vai trò tiên phong. Giống như suy nghĩ của một con người nó sẽ quyết định hành động của họ. Sự mạnh mẽ, táo bạo, đầy sáng tạo và quyết liệt của ý chí sẽ mang về những kết quả, thành quả.

 

Từ đó, tôi cho rằng cần phải xác định lai chiến lược và đặt ra điều kiện cao hơn, khắt khe hơn trong việc đào tạo những người làm truyền thông: hướng đến một đôi ngũ những người giỏi nghề, có tư duy tổng hợp, cùng một bản lĩnh văn hóa, bản lĩnh trước thời cuộc, tạo dựng được dấu ấn của mình như những chuyên gia, chứ không chỉ đơn thuần là người làm nghề lâu năm mà trở nên có kinh nghiệm./.  

 

TS. Đỗ Anh Đức

Khoa Báo chí và Truyền thông

Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

 

 



Share |

Hỗ trợ trực tuyến

BÌNH CHỌN

  • Bạn quan tâm đến khóa học nào của chúng tôi?

  • PR cơ bản ngắn hạn

  • PR chuyên sâu ngắn hạn

  • Đại học chuyên ngành PR

  • Đại học PR, quảng cáo, truyền thông chương trình quốc tế của Đại học Middlesex tại Học viện BCTT

  • Cao học PR

  • Đại học chuyên ngành quảng cáo- Marketing

  •