Ở Sydney, thành phố lớn nhất Australia, có nhiều nhà hàng của người Tàu. Rất nhiều những nhà hàng này sử dụng nhân viên nữ ăn mặc gọn gàng, đứng ngay trước cửa để giới thiệu món ăn với khách qua đường. Ngày nắng, ngày mưa, trời rét hay trời đẹp, những cô nhân viên gốc Tàu đều đứng như thế tươi cười mời khách bằng những món ăn đặc sắc của nhà hàng. Chẳng biết ăn mấy món đó có ngon không nhưng cứ nghe mấy cô gái ấy nhiệt tình giới thiệu và ngắm nghía mấy cái thực đơn đầy màu sắc là tôi đã muốn thưởng thức mấy món đó, cho dù quy đổi giá thành sang VND cũng phải mất cả tuần tiền ăn.

Tôi kể  câu chuyện nhỏ này vì thấy có chút ít liên hệ với nghề nghiệp của mình và các  đối tác làm PR ở Việt Nam. Tôi, nhà báo, như những người qua lại nhà hàng, thấy các anh các chị PR giới thiệu hay ho là phải tìm cách đến ngay những sự kiện của các anh chị. Mọi người có thể nghĩ sao mà nghề PR đơn giản như cách ví von ấy. Có những hơn 500 kiểu định nghĩa về PR và vô số nghiên cứu trên thế giới đã được tiến hành về nghành này. Nhưng tôi lại muốn quy nó ra một câu chuyện đơn giản để dễ hiểu, dễ giao tiếp với các anh chị làm PR và để giải thích về sự khác biệt với nghề nhà báo của tôi. Với vai trò trung gian của mình, các cô nhân viên gốc Tàu phải tươi cười, nói năng luôn miệng để thu hút người qua lại, khiến họ dừng chân, lắng nghe và quyết định bước vào nhà hàng. Cũng vậy thôi, các anh chị PR phải biết vận dụng mọi kỹ năng giao tiếp, đối thoại, trình bay, thuyết phục…. để quản lý được giới truyền thông, khiến họ phải chú ý đến tổ chức/cá nhân được PR Chẳng bao giờ tôi thấy các anh chị làm PR cau mày khó chịu trong các sự kiện có sự tham dự của giới truyền thông. Lúc nào họ cũng vui vẻ sẵn sàng đáp ứng đủ mọi yêu cầu về thông tin, liên hệ nhân vật..vv…của các nhà báo. Đơn giản là họ muốn nhà báo chúng tôi viết càng nhiều điều hay ý đẹp về tổ chức/cá nhân họ đại diện thì càng tốt. Chẳng may có bài báo nào chỉ trích tổ chức/cá nhân ấy, làm sao các anh chị PR ký được hợp đồng khác. Cũng giống như các cô nhân viên nhà hàng Tàu, nếu khách hàng cứ qua lại không bước vào nhà hàng thì chỉ vài bữa thôi là họ mất việc.

Chuyện ví  von là vậy thôi chứ quan hệ nhà báo và PR dài chuyện để phân tích lắm. Làm nhà báo ở Việt Nam được kha khá thời gian, tôi mới thấy cái quan hệ PR-nhà báo là quan hệ lâu dài và khăng khít. Có những anh chị PR giữ contact với tôi suốt cả bốn năm qua. Sự kiện nào cũng gửi email cho tôi và hợp tác chặt chẽ khi tôi quyết định chọn đưa tin một sự kiện. Thú vị hơn nữa, một chị là PR cho một tổ chức có tiếng của nước ngoài đã trở thành một người bạn của tôi. Chị giúp đỡ tôi nhiều việc trong cuộc sống. Tôi thấy cảm phục sự kiên nhẫn và bền bỉ của các anh chị PR trong việc duy trì mối quan hệ với cánh nhà báo vốn hay số thay đổi điện thoại và lắm yêu cầu. Các anh chị PR chuyên nghiệp có hàng trăm số điện thoại của giới truyền thông. Họ biết ngay khi nào thì phải liên lạc và ai là người cần liên lạc khi tổ chức/cá nhân mà họ làm việc cần tiếp cận giới truyền thông.

Tôi đã kể nhiều về sự cảm phục của mình với các anh chị làm PR. Có lẽ tôi nói chưa hết những ưu điểm và không có nghĩa là tôi chỉ toàn nhìn thấy màu hồng của thế giới PR. Tôi cũng đã gặp vài chuyện ngỡ ngàng. Chẳng hạn  như sự thiên vị. Tôi được chào đón kém nồng nhiệt hơn, phải chờ đợi lâu hơn, hay là được cung cấp thông tin chậm hơn các bạn đồng nghiệp khác. Nhưng chuyện làm tôi thấy phiền lòng nhất là những lần bị gợi ý đưa thông tin này thông tin kia. Những chuyện kiểu ấy chỉ xảy đến ít thôi nhưng lại căng thẳng khá lâu. Nhà báo thì muốn đưa những thông tin theo chủ định bài viết của mình. Còn các anh chị PR lại muốn thêm này bớt nọ cho hình ảnh của tổ chức/cá nhân của họ thêm phần rạng rỡ. Về mặt công việc, mỗi bên đều cố hết sức để hoàn thành tốt vai trò của mình và chẳng ai có lỗi. Chỉ có điều tôi vẫn là nhà báo với những tiêu chí độc lập, tôi cố gắng hết sức không bị chi phối. Vì thế, mỗi khi các anh chị PR yêu cầu, dù khéo léo hay thẳng thắn, tôi đều cảm thấy không hài lòng. Vấn đề là tôi có làm theo yêu cầu của các anh chị PR không? Câu trả lời là không, nhưng ở mức độ 90%. 10% còn lại là sự đồng thuận ở mức độ cho phép. Tôi muốn bài viết của tôi độc lập nhưng tôi cũng hiểu mình phải giữ mối quan hệ nhất định với các anh chị PR. Tôi chẳng muốn mình bị các anh chị PR bỏ quên khi có sự kiện. Có lẽ nhờ thế mà tôi vẫn giữ quan hệ lâu dài và tốt đẹp với nhiều anh chị PR. Và tôi vẫn có những tác phẩm báo chí trung thực và độc lập.

Nhà báo Dương Hương Mai (VTV)